Pomnikowe dęby w Górecku Kościelnym (gm. Józefów, lubelskie).

Górecko Kościelne to niewielka wieś otoczona lasami Puszczy Solskiej, leżąca na pograniczu Roztocza Środkowego i Równiny Biłgorajskiej (pow. biłgorajski, gmina Józefów). Miejscowość jest zagospodarowana turystycznie, znajduje się tu węzeł pieszych i rowerowych szlaków turystycznych. Przy głównej drodze stoi drewniany (modrzewiowy) kościół parafialny pw. św. Stanisława z XVIII w., naprzeciw cmentarz z grobami żołnierzy z 1939 r.

Ponadto warto zobaczyć jeszcze dwie zabytkowe kaplice, trafimy do nich kierowani szlakiem lub drogowskazami.

Pierwsza kaplica nieprzypadkowo została nazwana „Pod dębami”, w jej najbliższym sąsiedztwie rosną dwa okazałe dęby szypułkowe, chronione jako pomniki przyrody. Łącznie na trasie miedzy kościołem a rzeką Szum znajduje się 6 pomnikowych dębów, o obwodach 440 – 758 cm.

Nawet uschnięty dąb nadal wywiera spore wrażenie.

Kolejne dęby nieprzerwanie przyciągają uwagę swym majestatem. Wiek i grzyby rozkładające tkankę drzewną wycisnęły na nich swoje piętno – potężne dziuple w pniach, ubytki w miejscu dawnych konarów.

Jeden dąb z tabliczką „Pomnik Przyrody” ukrywa się w kępie krzaków.

Najgrubszy pomnikowy dąb rośnie 100 m od brzegu rzeki. Jego obwód wynosi 758 cm, wysokość 24 m, szacunkowy wiek ok. 400 lat.

Tuż poniżej monumentalnego dębu znajduje się „Kapliczka na Wodzie” i mostek na rzece Szum.

Pomnikowe drzewa na cmentarzu żydowskim w Szczebrzeszynie (lubelskie).

Żydzi pojawili się w Szczebrzeszynie stosunkowo wcześnie, prawdopodobnie w II poł. XV w., pierwsza wzmianka o nich pochodzi z 1507 r. W roku 1584  wybudowano w mieście drewnianą synagogę – została spalona podczas Powstania Chmielnickiego i na jej miejscu wzniesiono nową, murowaną, w stylu renesansowym (ok. 1659 r.). Pochówki miejscowych żydów odbywały się na cmentarzu zlokalizowanym na wzgórzu (obecnie ul. Cmentarna), założonym w XVI w. Kirkut spełniał swoją rolę nieprzerwanie aż do II wojny światowej. W 1942 r. w Szczebrzeszynie miały miejsce masowe mordy ludzi o wyznaniu mojżeszowym. Część osób wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu, pozostałych Niemcy rozstrzelali w mieście lub na cmentarzu, ich ciała wrzucono do wykopanych wcześniej dołów i zasypano wapnem. Dla upamiętnienia tych tragicznych wydarzeń w 1991 r. ustawiono na terenie cmentarza pomnik.

Szczebrzeszyński kirkut należy do najstarszych w Polsce, zajmuje powierzchnię ok. 1,8 ha. Według szacunkowych danych na terenie cmentarza przetrwało około 2 tys. nagrobków w różnym stanie zachowania. Mimo szeregu akcji porządkowych przeprowadzonych w ostatnim czasie stan obiektu pozostawia wiele do życzenia. Po wycince samosiejek ostały się kilku centymetrowe odrosty, o które człowiek ciągle się potyka. Część cmentarza położona na zboczu latem przypomina dżunglę.

Cmentarz jest ogrodzony, wejście jest możliwe przez niezamykaną furtkę. Obok niej, na ścianie ogrodzenia wisi tablica.

Na terenie zabytkowego cmentarza rośnie wiele starych drzew. Ochroną pomnikową objęto tu 5 dębów szypułkowych o obwodach 270 – 520 cm oraz 4 wiązy pospolite o obwodach pni 520, 370, 300, 290 cm. Najgrubszy wiąz o oryginalnym pokroju rośnie tuż za furtką wejściową.

Znacznie mniejszy wiąz rośnie w pobliżu, przy alejce. Jako jedyny posiada na pniu tabliczkę „Pomnik Przyrody”.

Pozostałe drzewa pomnikowe są trudne do zweryfikowania ze względu na brak oznakowania i duże zachaszczenie dolnej części cmentarza. Można podejrzewać, że ochroną pomnikową objęto te najgrubsze dęby.