Czartowska Skała w Parku Krajobrazowym „Chełmy” (gm. Męcinka, dolnośląskie).

Ostatecznemu wypiętrzeniu Sudetów podczas orogenezy alpejskiej towarzyszyły intensywne zjawiska wulkaniczne. Ślady tamtych niespokojnych czasów najłatwiej odnaleźć na Pogórzu Kaczawskim – nieprzypadkowo nazywanym Krainą Wygasłych Wulkanów. Wyróżniające się w krajobrazie Pogórza takie szczyty jak: Ostrzyca, Wilkołak, Grodziec to kominy dawnych wulkanów, z zastygłą lawą bazaltową. Mniejszą popularnością cieszą się położone na krawędzi Parku Krajobrazowego Chełmy i sudeckiego uskoku brzeżnego wzgórza: Radogost, Bazaltowa Góra, Górzec oraz Rataj z Małymi Organami Myśliborskimi. Ważnym punktem na Szlaku Wygasłych Wulkanów jest Czartowska Skała (463 m n.p.m.), jeden z najwyższych szczytów w Chełmach. Odsłonięte w wyniku działalności kamieniołomu bazaltowe skały są doskonale widoczne z drogi 365 łączącej Starą Kraśnicę z Jaworem (ok 1,3 km za ostatnimi zabudowaniami Muchowa) oraz z lokalnej drogi do wsi Pomocne.

Dla zmotoryzowanych przygotowano przy drodze niewielki parking oraz drogowskaz z mylną nazwą pomnika przyrody (nazwa w liczbie mnogiej).

W dalszą drogę trzeba się udać piechotą (kierowcy posiadający auta z wyższym zawieszeniem mogą podjechać z 200 m dalej), ścieżka prowadzi między krzewami dzikiej róży i tarniny.

Podejście pod samą ścianę wyrobiska uniemożliwiają gęste krzewy kolczastej tarniny, ale nawet z dalszej odległości widać tzw. cios termiczny – słupy o średnicy do 60 cm powstające podczas zastygania lawy.

W zachodniej części dawnego wyrobiska przygotowano miejsce do odpoczynku z ławkami i stołem i stojakiem na rowery. Ustawiono też dwie tablice z bardzo pouczającym tekstem.

Czartowska Skała już przed 1945 r. była pomnikiem przyrody. W czasach powojennych ponownie uzyskała ten status w 1991 r.

Ścieżką można się dostać na szczyt Czartowskiej Skały. Po drodze można się przyjrzeć z bliska bazaltowym słupom. Warto również zapoznać się ze znakiem triangulacyjnym – punktem o ściśle określonym położeniu.

Czartowskie Skały - widok od strony zachodniej

słupy bazaltowe

Szczyt Czartowskiej Skały jest jednym z najpiękniejszych punktów widokowych w Sudetach.

Zainteresowani dawnym wulkanizmem powinni udać się do pobliskiego Muchowa. Znajduje się tam zespół pałacowy z ok. 1920 r., w którym ulokowano Centrum Edukacji Ekologicznej i Wulkanizmu oraz bazę noclegową. W parku otaczającym pałac umieszczono wiele tablic o tematyce przybliżającej wulkanizm na Pogórzu Kaczawskim.

Warto również przespacerować się zielono znakowaną ścieżką dydaktyczną do rezerwatu „Mszana i Obłoga”. Tuż poniżej starej wieży widokowej (którą przerosły okoliczne drzewa) znajduje się interesująca wychodnia bazaltu, charakteryzująca się równymi i szerokimi słupami.

Miłośnicy przyrody ożywionej mogą w Muchowie podziwiać ogromną lipę szerokolistną „ks. Anna” o obwodzie 745 cm. Opisałem ją dokładnie w artykule „Lipa Anna w Muchowie„.

Ciekawostką geograficzną trochę dalszych okolic Muchowa jest punkt dydaktyczny „Gnomon” – punkt przecięcia równoleżnika 51° i południka 16° (N 51°00′00″ , E 16°00′00″). Punkt oznaczono bazaltowym słupkiem, obok ustawiono tablice edukacyjne oraz stoły z ławkami.

Pomniki przyrody w Myśliborzu (gm. Paszowice, dolnośląskie).

Myślibórz to mała, ale znana wieś leżąca na pograniczu Pogórza Kaczawskiego i Równiny Jawora (gm. Paszowice, pow. jaworski, dolnośląskie). W dolnej części wsi znajduje się odremontowany pałac z drugiej połowy XIX w. Zabytek otoczony jest niewielkim parkiem, ze starego drzewostanu zachowały się okazy buków, platana klonolistnego, cisa i widocznej na zdjęciu poniżej sosny czarnej.

W górnej części wsi mieści się Zarząd Parku Krajobrazowego „Chełmy” i działające przy nim Centrum Edukacji Ekologicznej i Krajoznawstwa „Salamandra”.Duża woliera jest częścią Ośrodka Rehabilitacji Zwierząt.

Przed budynkiem znajduje się węzeł szlaków, żółty to Szlak Wygasłych Wulkanów, czerwony to Szlak Brzeżny, biegnący krawędzią Sudetów od Złotoryi do Bolkowa.

W pobliżu Salamandry, po lewej stronie szlaku prowadzącego Małych Organów Myśliborskich, rosną dwa pomnikowe cisy pospolite.

GPS  N 51°01′27″ , E 16°07′09″

Obwód pomnikowych okazów wynosi 90 i 140 cm, wysokość drzew ok. 8 metrów. Podany w rejestrze wiek 350 – 400 lat jest raczej przesadzony.

Do obsługi sporej rzeszy turystów odwiedzających Myślibórz przygotowano duży, płatny parking. Z tego miejsca można najkrótszą drogą dotrzeć do Wąwozu Myśliborskiego. Szlak wzdłuż parkingu wysadzany jest kasztanowcami białymi – aleja posiada status pomnika przyrody.

1.Myślibórz - pomnikowy szpaler kasztanowcówaleja kasztanowcowa w Myśliborzu jesienią

Pomnikowa aleja składa się z 28 kasztanowców o obwodach 190 – 365 cm, wysokość drzew ok. 20 m, szacunkowy wiek – 100 lat.

Zostawiamy aleję w tyle i po chwili znajdujemy się na granicy rezerwatu. Szlak wiedzie dalej cienistym wąwozem wzdłuż potoku Jawornik, ustawione co kilkaset metrów kolorowe tablice dydaktyczne poszerzą naszą wiedzę.

Do parkingu możemy wrócić przechodząc całą trasę ścieżki przyrodniczej lub zawracając w dowolnym momencie. Warto wtedy jeszcze raz spojrzeć na sędziwe kasztanowce – pomniki przyrody.

Pomnikiem przyrody nieożywionej w Myśliborzu są Małe Organy Myśliborskie na wzgórzu Rataj. Opisałem je dokładnie w poprzednim artykule.