Kamień Powstańców k. Sawina (pow. chełmski, lubelskie).

Jedynym pomnikiem przyrody nieożywionej gminy Sawin (pow. chełmski, lubelskie) jest głaz narzutowy zwany Kamieniem Powstańców. Eratyk leży w kompleksie leśnym (oddz. 118g) pomiędzy Sawinem a Malinówką, niedaleko przebiegającego obok żółto znakowanego szlaku turystycznego („Pojezierny Południowy” z Urszulina do Hniszowa). Zmotoryzowani turyści pragnący odnaleźć głaz muszą skręcić w lewo (jadąc od strony Chełma) z drogi 812 w ulicę Zastawie. Skrzyżowanie jest dobrze oznakowane drogowskazami oraz tablicą opisującą narzutniak.

Jedziemy dalej drogą z betonowych płyt ok. 1300 m aż do zakazu wjazdu do lasu, przy ostatnim budynku zostawiamy auto i dalej poruszamy się piechotą lub rowerem.

Po przejściu krótkiego odcinka wchodzimy na żółty szlak i dalej za drogowskazami (uwaga – mogą być uszkodzone lub zerwane !) do wyraźnego obniżenia terenu ze strumieniem.

Tuż przed strumieniem opuszczamy żółty szlak i skręcamy w prawo i po 100 m w lewo. Z tego miejsca widać już dużą tablicę ustawioną przy głazie (od wejścia do lasu ok. 740 m).

Eratyk niewiele wystaje ponad powierzchnię gruntu, przed nim ustawiono kamienną tablicę z nieczytelnymi już napisami.

GPS N 51°17′25.94″ , E 23°25′57.51″

Jak każdy głaz narzutowy został on przywleczony w plejstocenie przez lądolód skandynawski, obwód eratyku o kształcie owalnym 7 m, długość 230 cm, szerokość 230 cm i wysokość do 50 cm. Materiał budujący głaz to granit skandynawski z widocznymi na części powierzchni żyłami kwarcowymi. Ogłoszony pomnikiem przyrody od 30.11.1961 r.

Oprócz wartości przyrodniczych Kamień Powstańców posiada również walory historyczne. Według tradycji było to bowiem miejsce zbiórki i biwaków powstańców styczniowych.

Jak wspomniano wcześniej, żółty szlak który wędrowaliśmy w kierunku głazu prowadzi aż do Hniszowa – niewielkiej wioski zlokalizowanej tuż przy granicy. W miejscowym parku rośnie najgrubszy w Lubelszczyźnie dąb szypułkowy o nazwie Bolko. więcej o nim w następnym artykule.

Pomnikowy głaz k. Nowej Wsi (gm. Przemęt, wielkopolskie).

Zlodowacenie północnopolskie (zwane też zlodowaceniem bałtyckim, Wisły) to najmłodsze ze zlodowaceń plejstoceńskich. Trwało od 115 tys. lat temu do 11,7 tys. lat b2k (przed rokiem 2000). Na terenie dzisiejszej Polski swoje maksimum osiągnęło ok. 24 tys. lat temu, obejmując tereny południowego krańca Pojezierza Mazurskiego, dolinę Wisły w rejonie Płocka, Niziny Wielkopolskiej. Na poniższej mapie zasięg zlodowacenia Wisły oznaczony został czerwoną, przerywaną linią. Południowa granica obszaru nasunięcia lądolodu pokrywa się z obrzeżem Pojezierzy: Lubuskiego i Leszczyńskiego.

Wycofujący się lodowiec zostawił po sobie urozmaiconą rzeźbę terenu z licznymi jeziorami rynnowymi i wzgórzami morenowymi. Dla ochrony cennego krajobrazu polodowcowego powołano m.in. Przemęcki Park Krajobrazowy. Pamiątkami po lądolodzie są też duże głazy narzutowe (eratyki, narzutniaki), przywleczone w plejstocenie ze Skandynawii. Sporej wielkości eratyk leży na terenie leśnym (oddz. 206b), niedaleko granicy Przemęckiego Parku Krajobrazowego. Do głazu najłatwiej trafić z miejscowości Nowa Wieś (gm. Przemęt). Z centrum wsi na południe odchodzi ulica Leśna, którą biegnie ścieżka rowerowa. Za ostatnimi zabudowaniami droga wchodzi w zagajnik, następnie przebiega wzdłuż pół uprawnych i za krzyżem znowu w las (ok. 1,1 km). Przy pierwszym skrzyżowaniu leśnych dróg ustawiono drogowskaz.

W rzeczywistości by odnaleźć głaz trzeba pokonać nie 50 ale 400 m do linii oddziałowej z kamiennym słupkiem.

Stąd jeszcze 30 m na południe do widocznego już z daleka głazu.

GPS N 52°00′02.1″ , E 16°12′43.4″

Obwód granitowego eratyku wynosi 900 cm, wysokość 110 cm.

Głaz jest jednym z „Zielonych Punktów Kontrolnych” o numerze 56 na trasie biegów na orientację przygotowanych przez Nadleśnictwo Kościan, Klub Sportowy Azymut Mochy i Akademię Wychowania Fizycznego we Wrocławiu