Pomnikowe głazy narzutowe w Zielonej Górze (lubuskie).

Głazy narzutowe, zwane również eratykami lub narzutniakami, to odłamki skalne pochodzące z odległej Skandynawii, przywleczone w plejstocenie przez lodowiec. Materiałem budującym eratyki są najczęściej granity, granitognejsy, gnejsy, migmatyty, porfiry lub kwarcyty, czyli skały cechujące się dużą wytrzymałością i odpornością na czynniki klimatyczne. Spotykane w Polsce narzutniaki mają różną wielkość – od niewielkich kamieni polnych do ogromnych bloków skalnych o objętości wielu metrów sześciennych. Te największe bardzo często obejmuje się ochroną jako pomniki przyrody nieożywionej. W rejestrze RDOŚ województwa lubuskiego figuruje 41 pojedynczych lub grupowych eratyków o statusie pomników przyrody. Sporo takich głazów znajduje się w Zielonej Górze – największym mieście w województwa lubuskiego. Bogatą kolekcję obejmującą ponad 40 okazów można podziwiać na skwerze w pobliżu budynków Uniwersytetu Zielonogórskiego, pomiędzy ulicami Szafrana i Podgórną.

kolekcja pomnikowych głazów przy ul. Szafrana w Zielonej Górzekolekcja pomnikowych eratyków przy ul. Szafrana w Zielonej Górzeskupisko pomnikowych głazów przy Uniwersytecie Zielonogórskimpomnikowe eratyki przy Uniwersytecie Zielonogórskimpomnikowe głazy przy Uniwersytecie Zielonogórskim

Część głazów leży bezpośrednio na trawie, inne ustawiono na ceglanych cokołach. Eratyki są różnej wielkości (obwód największego przekracza 6 metrów) i prezentują szeroki skład mineralny.

eratyki leżące przy ul. Szafrana w Zielonej Górzekolekcja pomnikowych narzutniaków przy ul. Szafrana w Zielonej Górzeskupisko pomnikowych eratyków przy Uniwersytecie Zielonogórskimpomnikowe głazy leżące przy ul. Szafrana w Zielonej Górzepomnikowe eratyki leżące przy ul. Szafrana w Zielonej Górzeskwer z pomnikowymi eratykami przy Uniwersytecie Zielonogórskimskwer z pomnikowymi głazami przy Uniwersytecie Zielonogórskimzbiór pomnikowych głazów przy Uniwersytecie Zielonogórskim

Duży głaz o obwodzie 780 cm i wysokości 280 cm znajduje się przy ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego 22, na skwerze tuż przy parkingu marketu Aldi.

pomnikowy eratyk znajdujący się przy ul. Wyszyńskiego 22 w Zielonej Górzepomnikowy eratyk przed sklepem Aldi w Zielonej Górzepomnikowy głaz znajdujący się przy ul. Wyszyńskiego 22 w Zielonej Górze

Głaz ten został wykopany pod koniec lat 70 – tych XX w. w czasie budowy „Osiedla Łużyckiego”. Materiałem budującym eratyk jest granit o różowych skaleniach.

pomnikowy eratyk leżący przy ul. Wyszyńskiego 22 w Zielonej Górzegłaz leżący przy ul. Wyszyńskiego 22 w Zielonej Górzepomnikowy głaz leżący przy ul. Wyszyńskiego 22 w Zielonej Górze

Dwa pomnikowe głazy leżą w Parku Piastowskim rozciągającym się między ul. Festiwalową a Kilińskiego. Mniejszy jest pomnikiem poświęconym 70 – tej rocznicy powstania Towarzystwa Polskich Rzemieślników. Znajdziemy go w pobliżu pięknego, pomnikowego buka w odmianie zwisającej.

otoczenie pomnikowego głazu I w Parku Piastowskim w Zielonej GórzePark Piastowski w Zielonej Górze - pomnikowy narzutniak I

Eratyk mierzy w obwodzie 400 cm, wysokość głazu 180 cm, materiał budujący to drobnoziarnisty, szaro – czarny gabroid.

głaz narzutowy - pomnik w Parku Piastowskim w Zielonej GórzePark Piastowski w Zielonej Górze - pomnikowy głaz IPark Piastowski w Zielonej Górze - pomnikowy eratyk I

Drugi głaz leży przy głównej alejce, w zachodniej części parku, niedaleko placu zabaw.

Park Piastowski w Zielonej Górze - otoczenie pomnikowego głazu IIPark Piastowski w Zielonej Górze - pomnikowy eratyk IIPark Piastowski w Zielonej Górze - pomnikowy głaz II

Eratyk mierzy w obwodzie 530 cm, wysokość głazu 170 cm, materiałem budującym jest czerwony, gruboziarnisty granit.

Park Piastowski w Zielonej Górze - pomnikowy narzutniak IIpomnikowy głaz II w Parku Piastowskim w Zielonej Górzezbliżenie głazu w Parku Piastowskim w Zielonej Górze

Pomnikowe eratyki w Łosiowie (gm. Lewin Brzeski. opolskie).

Łosiów to miejscowość oddalona o 11 km na południe od Brzegu (gm. Lewin Brzeski, pow. brzeski, opolskie), której zabudowa rozciąga się wzdłuż drogi krajowej 94. Położona jest na Wale Łosiowskim, stanowiącym pasmo niewielkich wzniesień o kulminacji 182 m n.p.m. Forma ta powstała w okresie topnienia lądolodu zlodowacenia środkowopolskiego, którego wody osadzały piaski i żwiry w zastoiskowym basenie, powstałym w rozszerzeniu ujściowym odcinka Nysy Kłodzkiej. Oprócz drobnego materiału lodowiec pozostawił większe głazy, które odsłania się często podczas większych prac ziemnych. Dwa takie głazy – pamiątki po lądolodzie skandynawskim – stanowią pomniki przyrody nieożywionej Łosiowa.

Pierwszy pomnikowy eratyk wykopano podczas prac remontowych na dworcu PKP w Łosiowie i przeniesiono w okolice pobliskiej Górki Miłości (ul. Kolejowa).

GPS N 50°47′22″ , E 17°33′07.6″

Obwód pomnikowego głazu wynosi 670 cm, wysokość 117 cm, szerokość 165 cm, najdłuższa średnica to 265 cm. Narzutniak zbudowany jest z szaroróżowego granitognejsu.

Obok dużego głazu leży drugi, znacznie mniejszych rozmiarów. Jego obwód wynosi 130 cm, wysokość/szerokość 41/50 cm, najdłuższa średnica to 70 cm. Eratyk zbudowany jest również z szaroróżowego granitognejsu.

W pobliżu Górki Miłości znajduje się również kilka pomnikowych drzew. Tuż przy głazie rośnie pomnikowy klon jawor o obwodzie 241 cm.

Bliżej torów rosną dwie lipy: drobno- i szerokolistna. 

Szerokolistna posiada znaczny ubytek w dolnej części pnia, którego obwód wynosi 508 cm. Przybliżony wiek to ok. 230 lat.

Obwód pomnikowej lipy drobnolistnej to 325 cm, wiek ok. 135 lat.

Jeszcze jedna pomnikowa lipa drobnolistna rośnie przy parkingu, metr od ogrodzenia boiska.

Obwód pierśnicowy okazu wynosi 320 cm, wiek ok. 130 lat

Drugi pomnikowy głaz znajduje się w zabytkowym parku, przylegającym do pałacu z przełomu XIX i XX w. (teren OODR, ul. Główna).

Obwód głazu wynosi 546 cm, wysokość 242 cm, szerokość 94 cm, najdłuższa średnica 252 cm. Głaz zbudowany jest z szarego, gruboziarnistego granitu sztokholmskiego, poprzecinanego żyłami.

Miejscowa nazwa tego eratyku to Łosiowski Kamień.

Prawdopodobnie przy nim zostali rozstrzelani francuscy więźniowie, którzy pracowali w majątku podczas II wojny światowej. Wgłębienia na powierzchni głazu mają być śladami po kulach.

Park z pomnikowym głazem to miejsce z bogactwem pomnikowych drzew, w tym wielu rzadkich, egzotycznych gatunków. Więcej o założeniu parkowym w następnym artykule.